Coda, dagcentrum voor palliatieve zorg in Wuustwezel

Palliatieve thuiszorg?

Palliatieve patiënten die thuis verzorgd worden kunnen een beroep doen op een palliatief netwerk. Die regionale netwerken helpen de patiënt of zijn familie om de thuiszorg zo goed mogelijk te organiseren. Het netwerk kan de patiënt in contact brengen met een dagcentrum, maar de patiënt of zijn familie mag ook zelf contact opnemen met een dagcentrum.

Adressen en telefoonnummers palliatieve netwerken

Dagcentra?

Palliatieve dagcentra zijn er voor ongeneeslijke zieken die thuis verzorgd worden. Aan alle dagcentra zijn minstens een arts, psycholoog of sociaal verpleegkundige/sociaal assistent en een verpleegkundige verbonden. De dagcentra zijn nog in volle uitbouw en zijn daarom maar enkele dagen per week open, meestal van 9 tot 17 uur. De dagopvang is gratis voor de gasten. Er wordt wel een bijdrage gevraagd voor bijvoorbeeld een warme maaltijd.

Adressen en telefoonnummers van de dagcentra

In Coda, het dagcentrum voor palliatieve zorg in Wuustwezel, kunnen ongeneeslijk zieke mensen, die thuis blijven wonen, overdag terecht. Het zijn doorgaans kankerpatiënten. Coda begeleidt haar gasten met zorg en vooral met enorm veel respect. Ze worden er verwend en vinden er vaak de rust en de sereniteit die ze nodig hebben om hun naderende levenseinde op hun eigen manier te beleven.

Tekst: Lie Verschueren, uit Leven 17, januari 2003

Het dagcentrum is gelegen in een prachtig stuk natuur. Het is omringd door een rustgevende tuin met vogels, kippen en geitjes en daaromheen zo ver je kan kijken weilanden en bossen. In het gebouw hangt geen ziekenhuisgeur. Nergens zijn er witte schorten en medische apparatuur is er amper te zien. In de woonkamer heerst een gezellige rust. In de zithoek staan comfortabele fauteuils. Op de vensterbank liggen boeken en een paar gezelschapspellen. In de volière kwetteren kanaries. Medewerkster Frie en gast Tom zitten buiten aan de terrastafel. Met gekleurde sisaldraden en lijm maken ze schaaltjes die ze laten drogen in de najaarszon.

Rond etenstijd komt Lidy, ook een gast, in een rolstoel aangereden. De tafel wordt keurig gedekt. De vrijwilligers van dienst serveren groentebouillon en scampi's met rijst. Wie wil krijgt er een glas wijn of bier bij. "Onze "magazijnier" Leon zorgt dat we zowat alle biersoorten in voorraad hebben, want we willen onze gasten kunnen geven waar ze zin in hebben," zegt Vifke Daamen, een van de bezielers van het dagcentrum.
Na het middagmaal wordt voor Lidy een relaxzetel buiten gezet. Ze praat wat met haar dochter en moeder die op bezoek zijn, ze roken een sigaretje en zitten dan stilletjes samen. Een gast rijdt voorbij in de Coda-mobiel, een oude golfwagen die de gasten gretig gebruiken om te gaan wandelen in het grote domein.

Fotoalbum
Na de middag geeft vrijwilligster Heidi haar rol door aan Ellen. "Ik ben verpleegster maar kon in het ziekenhuis waar ik werkte niet wennen aan de christelijke berusting dat leven lijden is," zegt Ellen. "Ik wil dat mensen het goed hebben en hier kan ik daar perfect aan meehelpen." Dat het leven ook met het levenseinde in zicht inderdaad goed kan zijn, blijkt overtuigend uit het fotoalbum van het dagcentrum. Vifke vertelt over de initiatieven van de Coda-gasten. "Dit is Jeanneke die op een dag voor iedereen nog eens verse tomatensoep met balletjes maakte. En dat is Guido die hier doodziek arriveerde maar opfleurde en tot ieders verwondering nog een half jaar leefde. Voor zijn laatste verjaardag wou hij mosselen eten. Het werd een echt mosselfeest. Zelfs op de servetten stonden mosseltjes. Naast hem zit Robert die dolgraag nog eens naar zee wilde. Dankzij de vervoerdienst Handicar trokken we op een dag in juli met vier gasten, enkele familieleden en onze frigobox naar Knokke. Zie hoe glunderend ze op de foto's staan. Jacques in zijn mooiste kostuum. En Liesbeth, die zich die ochtend onwel voelde. Dankzij haar huisarts die de medicatie wat kon aanpassen, kon ze toch mee. Drie dagen later overleed Liesbeth."

Uiteraard is de dood nooit ver weg in het dagcentrum Coda. De meeste gasten uit het fotoalbum zijn inmiddels gestorven. Op een tafeltje staan hun foto's en doodsprentjes. "We stoppen de dood niet weg," zegt Vifke. "Het sterven en ook het verdriet, de vragen en twijfels daarover komen geregeld ter sprake, maar het hoeft niet. Enkel huilen kan ook. Sommige gasten geraken in bepaalde omstandigheden toch aan de praat. Anne vond de juiste woorden pas toen ze zich in bad helemaal ontspannen voelde. Mieke begon te praten toen ze op een dag aan het werk ging met klei. Als de gasten zich er maar goed bij voelen."

"Als genezen niet meer kan, kan véél nog wel"
Vifke werkte lange tijd als verpleegster op de afdeling oncologie in het UZ Leuven. In Groot-Brittannië bezocht ze palliatieve eenheden, die daar al sinds de jaren 1960 onder impuls van dokter Cicely Saunders zijn uitgebouwd. Vifke: "Ik was onder de indruk van hoe ze daar met ongeneeslijk zieken omgaan. De basisidee is: "Not to cure but to care" (niet genezen, maar zorgen voor). Voor het eerst werd van de verpleging verwacht dat ze hun patiënten niet verzorgden om hen te genezen maar om hen te laten genieten van het stukje leven dat hen restte. Dat genieten hangt voor veel mensen samen met thuis kunnen zijn. Palliatieve thuiszorg komt daaraan tegemoet. Maar thuiszorg vereist, bovenop het verdriet, een enorme draagkracht van de familie. De opvang van de zieke in een dagcentrum kan een onderbreking betekenen in het voortdurend verzorgen. Meer nog: het maakt het voor de familie soms mogelijk de ziekenzorg thuis te combineren met een job."

"Zieken durven in het dagcentrum soms ook gemakkelijker iets vragen dan thuis waar ze hun verwanten, die al zoveel voor hen doen, willen sparen. Omdat onze gasten veelal een hele dag hier zijn, merken wijzelf ook wel eens kleine, gemakkelijk te verhelpen ongemakken op. Bovendien betekent het dagcentrum voor de zieke zelf nu en dan eens weg kunnen van tussen zijn vier muren. Het dagcentrum biedt trouwens verwennerijen aan die thuis niet kunnen. Een bad nemen bijvoorbeeld in ons verstelbaar bad. Het water, de bubbels, de aromatherapie, de manicure of pedicure en eventueel een gelaatsverzorging ontspannen en fleuren de gasten op. Ze voelen hier echt dat hun leven, hoe weinig tijd hen ook rest, mooi en waardevol kan zijn. Met als resultaat dat ze niet alleen gelukkiger maar bovendien vaak wat langer leven dan verwacht."